Cytologia, kolonoskopia, mammografia - trzy badania profilaktyczne, które ratują życie

Wszystkie są bezpłatne i zrobimy je bez skierowania od lekarza.
 
Szacuje się, że w Polsce każdego roku na chorobę nowotworową zapada ok. 160 tys. osób. Z postawioną diagnozą żyje zaś ok. 360 tys. osób. Nowotwory złośliwe są drugą - po chorobach krążenia - najczęstszą przyczyną śmierci w naszym kraju. Odpowiadają za około jedną czwartą zgonów.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka i przesiewowe badania. W Polsce w ramach rządowych programów można wykonać badania w kierunku wykrycia raka szyjki macicy, jelita grubego i piersi. Wszystkie są bezpłatne i nie trzeba na nie skierowania od lekarza

Rak szyjki macicy - cytologia

Co roku na raka szyjki macicy umiera ok. 1700 Polek, a kolejne 3,5 tys. zaczyna chorować. Dla porównania: w Szwecji raka szyjki macicy wykrywa się rocznie tylko u ok. 450 kobiet. Dlaczego Szwecja ma takie świetne wyniki? Bo tam kobiety się badają. W bogatych krajach dzięki przesiewowym badaniom cytologicznym raka szyjki macicy wykrywa się jeszcze w fazie przedinwazyjnej. W Polsce dwie trzecie kobiet trafia do lekarza, gdy choroba jest już rozwinięta, często daje już przerzuty. Powód? Lekceważymy badania. Choć są bezpłatne.

Co wiemy o raku szyjki macicy? Powodują go zakażenia spowodowane onkogennymi odmianami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Wirus jest przenoszony drogą płciową. Atakuje błonę śluzową i tworzy na niej brodawki. Najbardziej zjadliwe typy wirusa HPV (jest ich 18) - 16 i 18 odpowiadają za 70 proc. przypadków raka szyjki macicy. Kontakt z wirusem nie przesądza, że zachorujemy, bo większość zakażeń ustępuje samoistnie. Część jednak przekształca się w przednowotworowe zmiany, a potem raka szyjki macicy. Im więcej partnerów seksualnych, tym większe ryzyko zarażenia. Ale rak szyjki macicy może dotyczyć każdej współżyjącej seksualnie kobiety. Nawet tej, która miała jednego partnera w życiu.

Uwaga! Onkogenne wirusy typu 16 i 18 odpowiadają nie tylko za większość zachorowań na raka szyjki macicy. Zdaniem onkologów także za raka gardła i jamy ustnej.

Dla kogo?

* Bezpłatny program profilaktyki raka szyjki macicy skierowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich trzech lat.

* Dla kobiet, który są obciążone czynnikami ryzyka (zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV - typem wysokiego ryzyka)

* Nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Rak jelita - kolonoskopia

Rak jelita grubego to w krajach europejskich drugi, po raku płuca u mężczyzn i raku piersi u kobiet, najbardziej rozpowszechniony typ nowotworu. Zazwyczaj powstaje z polipów (łagodnych gruczolaków), które tworzą się na wewnętrznych ścianach jelita i nie dają żadnych objawów chorobowych. Można je wykryć i zniszczyć dzięki prostemu badaniu o nazwie kolonoskopia. Zanim polipy uzłośliwią się, mija zwykle dekada. Ponieważ Polacy zapadają na raka jelita grubego najczęściej w szóstej i siódmej dekadzie życia, autorzy programu przesiewowego wymyślili, żeby badać chorych po 50. roku życia. Zabieg uratował już życie niejednemu Polakowi.

Jak wygląda kolonoskopia? Przez odbyt do jelita lekarz wprowadza długą, giętką sondę ze źródłem światła i kamerą. Dzięki temu może obejrzeć wnętrze jelita. Ponieważ badanie przy wprowadzaniu endoskopu bywa bolesne, dla komfortu chorych wiele lecznic (np. Wielkopolskie Centrum Onkologii i Szpital Kliniczny Przemienia Pańskiego) wykonuje kolonoskopię w znieczuleniu ogólnym. Pacjent zasypia na pół godziny.

Zabieg pozwala usunąć zmiany przedrakowe. Lekarz używa do tego niewielkich narzędzi - kleszczyków i pętli podobnych do lassa. Zabieg polipektomii jest całkowicie bezbolesny. Podczas usuwania większych polipów korzysta się z elektrokoagulacji (czyli "palenia" prądem). To także jest bezbolesne. Kolonoskopia trwa ok. kilkudziesięciu minut - zależy to od stopnia trudności przy wprowadzaniu endoskopu oraz wielkości i liczby polipów do usunięcia. Chociaż badanie jest stosunkowo bezpieczne, to trzeba pamiętać, że sporadycznie mogą się zdarzyć powikłania wymagające nawet zabiegu chirurgicznego.

Innym badaniem, które może pomóc wykryć raka jelita grubego, są testy na krew utajoną w kale. Są tanie, łatwo dostępne. Niestety, wyniki tych testów mogą być obarczone błędem. Często zafałszowują obraz - dodatni wynik może dać krwawienie z dziąsła, z nadżerki, hemoroidy, leki, dieta bogata w mięso. Lub odwrotnie - mimo choroby nie wskazują na zagrożenie. Uwaga! Żeby badania miały sens, trzeba je powtarzać co roku. Przed testem nie powinno się przez dwa dni z rzędu jeść mięsa, pokarmów lub leków zwierających żelazo. Jeśli wynik wykazuje obecność krwi w kale, test powinniśmy powtórzyć jeszcze dwukrotnie. W konsekwencji dodatniego wyniku testu na krew utajoną w kale powinniśmy natychmiast zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu.

Dla kogo?

* Dla wszystkich w wieku 50-65 bez objawów raka jelita grubego.

* Dla osób w wieku 40-65 bez objawów raka jelita, które miały w rodzinie przynajmniej jednego krewnego pierwszego stopnia z rakiem jelita grubego.

* Dla osób w wieku 25-65 lat pochodzących z rodziny obciążonych genetycznie (HNPCC lub FAP).
 
Rak piersi - mammografia

Co roku na raka piersi zapada na świecie 1,38 mln kobiet i aż 458 tys. umiera. W Polsce, począwszy od lat 70., to najczęściej rozpoznawany nowotwór złośliwy u kobiet. Zachorowalność na niego ciągle rośnie, bo żyjemy w coraz bardziej zanieczyszczonym środowisku, starzejemy się. Ryzyko zachorowania w wieku 20 lat na nowotwór piersi wynosi 1 na 100 tys. W wieku 60 lat - ten wskaźnik wynosi już 220 na 100 tys.

Mammografię powinno się wykonywać po 40. roku życia. Wynika to z budowy piersi, które dojrzewają i zmieniają się przez całe życie. Wyróżniamy cztery ich typy. W zależności od tego, której tkanki jest więcej, mamy piersi z budową gruczołową, gruczołowo-tłuszczową, tłuszczowo-gruczołową i tłuszczową. Młode kobiety mają z reguły piersi z przewagą tkanki gruczołowej, która odpowiada między innymi za produkcję mleka. Po 40. roku życia tkanka gruczołowa w piersi zaczyna powoli zanikać. Za to przybywa tkanki tłuszczowej. Na obrazie radiologicznym obie tkanki wyglądają inaczej. W przypadku przewagi tkanki gruczołowej zaleca się USG, bo to badanie bardziej dokładnie pokazuje zmiany. Im więcej w piersiach tkanki tłuszczowej, tym trudniej wykryć małe zmiany w USG.

Mammografia uznawana jest za najważniejsze badanie diagnostyczne w walce z rakiem piersi. Wiarygodność badania zależy od kilku czynników: aparatu, a także od doświadczenia czy umiejętności lekarza oceniającego obraz. Mammografia znakomicie wykrywa np. mikrozwapnienia, czyli niewielkie złogi wapnia, poniżej 1 mm, które mogą okazać się groźne dla życia i zdrowia. Zwapnienia powstają w tkance gruczołu piersiowego, w przewodach mlekowych, w naczyniach krwionośnych. Są zwykle związane z wiekiem, ze starzeniem się organizmu, ale nie zawsze.

Badanie nie jest wolne od błędów: nie zawsze odróżnia np. zmiany lite, czyli guzy od niegroźnych torbieli. Nie zawsze jest bezbolesne, tak jak USG. Dlatego należy wykonywać je w pierwszych 10 dniach cyklu miesięcznego, bo wtedy piersi są mniej wrażliwe na ucisk i na ból.

Dla kogo?

* Dla kobieta w wieku 50-69 lat, które nie miały wykonywanej mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat.

* Dla kobiet, które otrzymały w ramach programu profilaktyki raka piersi pisemne wskazanie do wykonania ponownej mammografii po 12 miesiącach z powodu obciążenia czynnikami ryzyka (choroba w rodzinie, mutacja w genie BRCA1).

Adresy poradni, w których wykonywane są badania, można uzyskać poprzez infolinię NFZ (działa od poniedziałku do piątku w godz. 8-16, tel. 800 800 805) i stronę www.nfz-poznan.pl/gdzie_leczyc/
Serwis na swoich stronach www wykorzystuje m.in. pliki cookies w celu zapewnienia Ci maksymalnego komfortu podczas przeglądania serwisu i korzystania z usług. Jeśli kontynuujesz przeglądanie naszej strony bez zmiany ustawień przeglądarki, przyjmujemy, że wyrażasz zgodę na użycie tych plików. Jednak zawsze możesz zmienić ustawienia przeglądarki decydujące o ich użyciu.
Zamknij